Hieronder vind je de groslijst voor de verkiezing Eetwoord van het Jaar 2024. De groslijst is gemaakt tussen 1 januari en 17 december 2024. Nominaties voor het jaar 2025 kunnen tot medio december 2025 via e-mail worden gestuurd naar info@ubelzuiderveld.nl. Hieronder lees je waaraan eetwoord-nominaties moeten voldoen.
Het genomineerde eetwoord of begrip wordt na weging opgenomen in de groslijst Eetwoord van het Jaar. Tussentijds wordt de voorlopige groslijst nog enkele malen bijgewerkt. Graag wel het woordoord vermelden. Dat is het het medium of de aangelegenheid waar je het eetwoord aantrof of hoorde. De naam van externe nominateurs wordt vermeld bij woorden op deze groslijst.
Het genomineerde eetwoord hoeft niet persé vaak gebruikt te zijn, maar moet raak, grappig en spitsvondig zijn. Bovenal moet het woord bij voorkeur enigszins uitdrukking geven aan de etenstijdgeest van het betreffende jaar. Een pré is in het bijzonder dat het gaat om een relatief nieuw woord of nieuw samengesteld begrip.
De Eetwoord-groslijst is nadrukkelijk géén culinaire woordenlijst met ingrediënten en gerechten die nieuw zijn voor de Nederlandse eettafel en keuken. Sinds 2022 krijgt op veler verzoek naast het meest tijdgeestige Eetwoord van het Jaar een triviaal eetwoord een eervolle vermelding.
.
Groslijst Eetwoord van het Jaar 2024
Afvalmedicijn, afvalmiddel, afslankmedicijn – Medicament om snel relatief veel lichaamsgewicht te verliezen. Hoewel er andere medicamenten zijn, groeiden met name Wegovy en Ozempic van het Deense bedrijf Novo Nordisk uit tot wereldwijde fenomeen. De populariteit is in 2023 en 2024 sterk aangejaagd door influencers en celebrity’s op sociale media. Woordoord: afvalmedicijn en afslankmedicijn zijn al langer incidenteel gebezigde woorden. De periode 2022-2024 markeert de definitieve doorbraak. Met name vanaf voorjaar 2024 circuleren de termen volop in Nederlandstalige media.
Baas in eigen glas – Slogan die de persoonlijke keuzevrijheid bepleit ten aanzien van alcoholhoudende consumpties. Woordoord: tekst op spandoek op balkon van seniorenflat Old Sluys in Maassluis. Bewoners keren zich hiermee tegen het beperken van het schenken van bepaalde alcoholhoudende dranken, zoals jenever. Stop de betutteling, is de tekst op één van de andere spandoeken. Old Sluys, 1 december 2024.
Bananensoesnostalgie – Het woord valt in een kookrubriek in dagblad Trouw, waarin een recept voor banana cream pie centraal staat. In de begeleidende tekst wordt geschreven over banencustard “die eerst nogal bananensoesnostalgie aanwakkerde bij mij”. Zelf bombardeerde Trouw het reeds tot woord van de dag, een vast rubriekje in de krant. Bananensoesnostalgie: in overdrachtelijke betekenis lijkt sprake van een fijne smaakherinnering uit het verleden die bij nader inzien misplaatst is gebleken. Woordoord: kookrubriek Trouw van Bas Robben, 16 februari 2024.
Burgerboetiek – Eerlijk is eerlijk, gloednieuw is het begrip niet. De Rotterdamse hamburgerzaak Ter Marsch & Co noemt zichzelf al langer burger boetiek. Maar het is door een persbericht van Stichting De Lekkerste Wedstrijden dat burgerboetiek als ongedeeld woord ineens een soortnaam lijkt te worden. De boetiek is populair in de horeca. We noemen eigennamen als Frietboutique en Bierboutique, een bierhuis gericht op vrouwen. Al enige jaren is verder het boutiquehotel een fenomeen op zich. Woordoord: persbericht Stichting De Lekkerste Wedstrijden (“De prijzenkast van de burgerboetiek raakt nog voller dan hij al was”) tijdens de vakbeurs Horecava 2024.
Burgerflipper – Naam van een baanfunctie in een hamburgerrestaurant. Letterlijke betekenis: de medewerker die de burgers op de bakplaat omdraait. De functie kan echter een bredere inzetbaarheid in de keuken en het restaurant omvatten. Los geschreven als burger flipper komt de term als vakjargon al langer in ons land voor. Dát is namelijk de spatel waarmee hamburgers worden gekeerd. Als ongedeeld woord en beroep is het gebruik in Nederland relatief nieuw. Woordoord: website Manners.nl, artikel over salaris van burgerflippers. Aanleiding: vacaturetekst Burger King: “Jij flipt niet zomaar burgers, jij maakt gasten blij.” Maart, 2024.
Carbonarapact – Vermeende prijsafspraak omtrent de maximum prijs van spaghetti carbonara in Rome. In de gemeenteraad van Rome wordt voorgesteld dat restaurants via stickers kenbaar maken dat ze het populaire gerecht voor een prijs van 12 tot 14 euro verkopen. Gevreesd wordt namelijk dat de prijs in 2025 drastisch zal worden verhoogd vanwege de tientallen miljoenen bezoekers die Rome in het pauselijke jubeljaar zullen bezoeken. De insteek van het vermeende carbonarapact is vooral dat het pastagerecht betaalbaar blijft voor de Romeinen zelf. Woordoord: dagblad Het Parool, Radio 1 Journaal en andere Nederlandse media, begin december 2024.
Chocogurk – Met dank aan zijn televisieserie op RTL5, mist de Amsterdamse zuurinlegger Oos Kebeke zijn effect op de expansie van onze zurige woordenschat niet. Zo werd in de entourage van Kesbeke de snacknaam kaassoufflurk gemunt, een kaassoufflé met augurk. Ook debuteerden augurkenkaas en de augurkkroket. Samen met Jamin ontwikkelde Kesbeke de Chocogurk, een witte chocoladeletter met stukjes augurk. Columnist Thomas Verbogt maakte zijn lezers vrijwel onmiddellijk deelgenoot van zijn weerzin: “Ik voel met name verzet tegen de Chocogurk…” Woordoord: aanbieding van Jamin en verschillende media, circa 24 oktober 2024.
Cordon Blij – Plantaardige versie van het vleesgerecht cordon bleu. De romige kern van de vlees-lookalike is gemaakt van vegan ham en plantaardige kaas. De woordvondst is het werk van rapper Donnie. Hij grossiert in talige mash-ups en vaak hebben ze met snacks en andere voedselproducten te maken. In dit geval maakte Donnie een rap voor de Vegetarische Slager, een compositie die hij derhalve een Vegetarische Schlager noemde. Woordoord: verhaal in dagblad Trouw, 28 maart 2024.
Dropsnob – Marieke Hendriksen, auteur van Het grote dropboek kwalificeert zichzelf in een interview als dropsnob. Dat is volgens haar eigen omschrijving iemand die een sterke voorkeur heeft voor delicatessedrop: “Ik ben bang dat ik een enorme dropsnob ben geworden. Ik eet eigenlijk het liefst delicatessedrop van kleine fabrikanten.” Op uiterst beperkte schaal is het woord in de jaren 2020-2023 eerder gebezigd. Woordoord: De Volkskrant, 19 april 2024.
Emmerpindasaus – Pindasaus die in een restaurant wordt geserveerd, in dit geval bij zogenaamde Aziatische friet, maar die overduidelijk niet in de eigen keuken is bereid, laat staan volgens eigen recept. De pindasaus kwam derhalve kant en klaar uit een emmer van de horecagroothandel. Woordoord: restaurantrecensie door Hiske Versprille in De Volkskrant, in de zinsnede “patat met emmerpindasaus, gebakken uitjes en rauwe prei”. Maart 2024.
Fridgie – Variant op de selfie. Het is een foto van de inhoud van je koelkast, zodat je op je telefoon kunt zien wat er nog wèl op voorraad is als je boodschappen doet. In Engelse taalgebieden figureert de fridgie al langer, in ons land is het gebruik relatief nieuw. Voor de zekerheid: fridge is het Engelse woord voor koelkast. Woordoord: column Dolf Jansen in dagblad Trouw: “Onlangs kwam ik het woord fridgie tegen. Het bleek een variant op selfie, maar dan van je koelkast, je ijskast.” 22 maart 2024.
Fritoricus – Frituurhistoricus, friethistoricus, autodidact. Woordoord: pseudoniem van ondergetekende sinds oktober 2023 op TikTok en Instagram. Omdat in de loop van 2024 enkele landelijke media het ook vermeldden, neemt de fritoricus het woord toch maar op in deze groslijst, glimmend als een keutel in het frituurvet.
Gedumplingd – Vervoeging van het kennelijke werkwoord dumplingen. In bijvoegelijke vorm: de gedumplingde of gedumplingte? man. Het komt voor in de carnavalshit Stand bami van Prakezère uit Eindhoven, een liedje op de melodie van Stand by me. Prakezère zingt: “Ze heeft mijn hart gebroken als een kroepoek. Voor het eerst in mijn leven ben ik gedumplingd. Alleen maar omdat ze Sam balt.” Gedumplingd betekent dus gewoon gedumpt. Woordoord: You Tube-video Prakezère, januari 2024.
Gegoogelde smaak – In een restaurantrecensie in De Volkskrant staat het begin 2024 geschreven: “Het eten smaakt gegoogeld en opgewarmd.” Afgaande op de recensie kan deze omschrijving worden uitgelegd als: “smaak zonder ziel, die tot stand is gekomen door tamelijk fantasieloze en gestandaardiseerde receptuur te gebruiken”. Woordoord: recensent Hiske Versprille in De Volkskrant, recensie over The Louisiana Lobstershack in Haarlem, januari 2024.
Gemakballen – Variatie op gehaktballen. Eigennaam van een vleesvervanger van Verstegen Spices & Sauces in Rotterdam. Volledige soort/merknaam: Kneed & Klaar Gemakballen. Het gemak zit hem in de bereiding: het zakje van Verstegen bevat een erwtenpoeder waarmee acht plantaardige gehaktballen kunnen worden gevormd. Daarom dus: gemakballen. Woordoord: rubriek Het Nieuwe Eten, De Volkskrant, 2024.
Hobbykippenei, hobbykippeneieren – Voorheen werd er over geschreven als eieren van hobbykippen, kippen dus die niet professioneel worden gehouden. Vooral in de eerste maanden van 2024 figureert het ongedeelde woord hobbykippenei volop in de media. Reden: vooral in kippeneieren van hobbyisten wordt de schadelijke stof Pfas aangetroffen. Eerste maanden van 2024 volop in de media gespot.
Kauwto, kauto – Automobiel waarin snacks of maaltijden genuttigd worden, in het bijzonder eten dat besteld is bij een drive-through. Kauwto of kauto is dus een auto waar driftig gekauwd wordt, ofwel een kauwauto. Woordoord: onder het pseudoniem fritoricus (zie: fritoricus) ubelski muntte ondergetekende deze term in een video voor TikTok en Instagram over drive-ins en drive-throughs, december 2024.
Knuffelkoken – Het bereiden van gerechten die omhelzen, troostende voeding ofwel comfortfood maken. Dat is knuffelkoken. “Eten dat je leert kennen als welkom op een nieuwe plek, en eten dat je meeneemt van de plek waar je vandaan komt, als een figuurlijke knuffel,” schrijft Pay-Uun Hiu als hertaling van een boektekst van Yotam Ottolenghi. Het woord knuffelkok is in 2022 al eens genomineerd bij Eetwoord van het Jaar. Woordoord: rubriek Volkskeuken door Pay-Uun Hiu in de Volkskrant, december 2024. In de online editie van de rubriek is knuffelkoken ingeruild voor knuffelspruitjes.
Kokszaad – Vorm van mannelijke onvruchtbaarheid, die kan worden beschouwd als beroepsziekte. Kokszaad is als vakjargon wel vaker benoemd, maar raakt algemener in zwang door media-aandacht rond het boek Herman kookt terug van kok en restauranthouder Herman den Blijker. Citaat uit een interview: “Bleek ik kokszaad te hebben. Komt door altijd tegen die ovens aan staan, ik heb gebakken eieren.” Woordoord: groot aantal media, november 2024. Najaar 2020 maakte Den Blijker er eerder gewag van tijdens een interview met Rijnmond.nl.
Nougaterie – Nougatwinkels cq nougatmakerijen komen in Frankrijk royaal voor onder de naam nougaterie. In Nederland was echter tot voor kort de nougaterie een onbekend fenomeen. Dit veranderde echter eind 2023 met de opening van Nougaterie Jerom’s in Vierakker in de Achterhoek. Woordoord: verhaal De verleiding van Vierakker, Achterhoek Nieuws, begin 2024.
Pistachisatie – De trend om snacks te verrijken met pistache. Een foodrecensent van De Volkskrant spreekt in dit verband van “pistachisatie van de voedingsbranche”. Verwezen wordt naar onder meer de TikTok-hit Dubai-chocolade met pistache, oliebollen met pistachecrème en kaneelbroodjes met pistache. Woordoord: rubriek Het Nieuwe Eten over Dubai-chocoladeletter met pistache van Jumbo, november 2024.
Plaspatat – Aan frietreepjes gesneden gekookte aardappel, die afkomstig is uit grond die bemest is met menselijke urine. De naam plaspatat werd gemunt tijdens een NOS-reportage op kweekvelden van KNAP ofwel Kringloopsluiting van Nutriënten uit Afvalwater en Proceswater. Plaspatat is bij wijze van proef gekweekt in Flevolandse kleigrond met urine-mineralen. Woordoord: radio- en televisiereportages NOS Journaal, 19 oktober 2024.
Preppen – De relatief snelle, grootschalige en gezamenlijke bereiding van een maaltijd voor een grote groep mensen. Gebruikt als werkwoord: ik prep, jij prept, wij preppen. In een andere betekenis is preppen al langer in zwang, maar in 2024 wel extra actueel door oproepen van onder meer de overheid en het Nederlandse leger. En wel preppen in de betekenis: noodrantsoenen aanleggen ter voorbereiding (preparation) op langdurige stroomuitval, oorlogshandelingen en andere calamiteiten. Woordoord: Indebuurt.nl/Rotterdam over de zogenaamde mealprep in Mensa Mensa, najaar 2024. Organisatie FSIN gebruikte eerder de Amerikaanse fenomeen-term meal prep fatigue reeds: “geen fut hebben voor bereiding van de dagelijkse warme maaltijd”.
Sambalkoningin, sambal-koningin – Kok en restaurateur Titi Waber wordt in media omschreven als sambalkoningin. Eind 2023 is zij in Zwolle restaurant Waber. gestart, gespecialiseerd in de smaken en keuken van Indonesië. Woordoord: artikel Sambal-koningin Titi Waber verovert Nederland in dagblad De Telegraaf van 24 september 2024. Ook de Indo foodglossy Rakus Magazine publiceert korte tijd later een interview met Waber, waarin de titel sambalkoningin overigens niet genoemd wordt.
Schransfeest – Feestelijke schranspartij met sterk hedonistische inslag. Het woord schransfeest is incidenteel ook vóór 2024 wel gebruikt, maar valt de laatste jaren regelmatiger dan voorheen. Woordoorden 2024: op Webtales.org wordt Thanksgiving Day omschreven als een traditioneel schransfeest, carnavalsvereniging De Muuzevangers hield in augustus een officieel schransfeest én Onno Kleyn schrijft in de Volkskrant-rubriek De Volkskeuken over schransfeesten van een fictieve Franse heilige.
Sensausioneel – Een maker van sauzen omschrijft zijn producten als sensausioneel lekker. Samentrekking van de woorden saus en sensationeel. Woordoord: marketeers van producent Oliehoorn in Zwaag. Het woord sensausioneel valt voor het eerst eind 2023 ter vooraankondiging van een lancering van een nieuwe saus op de vakbeurs Horecava 2024.
Sloopmelk – Zuivel dat dierenleed veroorzaakt en de levens van melkkoeien aanmerkelijk bekort. Sloopmelk is gemunt door dierenrechtenorganisatie Wakker Dier. De organisatie claimt dat circa 90 procent van de supermarktzuivel kan worden gekwalificeerd als sloopmelk. De term wordt wel beschouwd als opvolger van plofkip. Woordoord: in oktober 2023 kondigt Wakker Dier de campagne rond sloopmelk reeds aan. In 2024 burgert het woord sloopmelk in dankzij de campagne en oppositie hiertegen van de zuivelbranche.
Snackificatie, snackification – Sommige Engelse leenwoorden blijven Engelse leenwoorden, andere krijgen een Nederlandse draai. Hoe het zij, het begrip snackification circuleert al langer in de Engelse taal. Het wordt nu ook in Nederland vaker gebruikt. Snackificatie betreft een sluipende verandering in ons eetpatroon. Ontbijt, lunch en avondeten worden ingeruild voor meerdere kleine eetmomenten ofwel snackmomenten verdeeld over de dag. Woordoord: website snackmaker Ad van Geloven, eind 2023.
Snackquête – Enquête naar favoriete snacks in de cafetaria, snackbar en frituur. De snackquête werd gehouden onder lezers van dagblad De Gelderlander. Woordoord: De Gelderlander, november 2024. De uitslag van de snackquête was verrassend: 1. frikandel 2. kroket en 3. bamischijf. De bamischijf is nieuw in de top 3, vergeleken met bestaande lijstjes. Bovendien is het percentuele verschil met van oudsher populairste frituursnacks frikandellen en kroketten relatief gering.
Snackroosje – Frituursnack in de vorm van een roosje, bijvoorbeeld een gebatterd of gepaneerd roosje bloemkool of broccoli. Woordoord: vakplatform Frituurwereld.nl in een artikel waarin het bedrijf Snack With Benefits aan bod komt, maker van plantaardige snacks (december 2024). Daaronder is de cauliflower power, een gepaneerd bloemkoolroosje. De Haagse kok Pierre Wind maakte eind jaren 1990 tijdens een vegetarische snackdemo bij een horecagroothandel al eens snackroosjes van bloemkool en broccoli.
Sobercoach – Alcoholconsumptie staat sterk ter discussie. De sobercoach, een begrip uit de Engelse taal, helpt mensen met drankmatiging of alcoholonthouding. Overigens neemt het percentage gematigde alcoholdrinkers al jaren toe in ons land. Volgens de laatste cijfers drinkt 44,4 procent van de Nederlanders maximaal één glas alcoholhoudende drank per dag. Woordoord: artikel over sobercoach Eline van Klinken in dagblad Het Parool, 4 december 2024.
Solohap – Vanwege het begin van De Kookboekenweek, schrijft culinair journalist Jacques Hermus over nieuwe kookboeken, waaronder Het kookboek van Nederland. “Het brengt een culinaire reis door de Nederlandse keuken,” schrijft Hermus. De kop boven de bespreking: “Van extravagante maaltijden naar solohappen.” De solohap duidt de trend dat steeds individueler gegeten wordt. Hermus’ collega Gerrit Jan Groothedde bezigde solohap in 2009 al in een andere betekenis. Namelijk als een gerecht dat de bereider zelf moet opeten, omdat de andere gezinsleden er hun neus voor ophalen. Woordoord: Leeuwarder Courant, Dagblad van het Noorden, 31 oktober 2024.
Tomlava – De crompouce (Triviaal Eetwoord van het Jaar 2023) ligt nog vers in het geheugen. Met nieuwe mediagenieke hybride smaakmakers wordt volop geëxperimenteerd, zeker op platforms als TikTok en Instagram. Aan het einde van de ramadan deed de tomlava van zich spreken, kruising tussen baklava en tompouce. Voor tomlava, trouwens bestemd voor het suikerfeest, is vermoedelijk gekozen omdat de andere samenvoeging het vermeend onsmakelijke woord bakpouce dan wel bakpoes zou hebben opgeleverd. Woordoord: minireportage Max bijt hond met Zineb El Moudden (Heel Holland Bakt) in talkshow Sophie & Jeroen, BNN Vara, 10 april 2024.
Vetvijver – Het kolkende vet in de bakpot van de friteuse tijdens het frituren. Het woord populariseerde in 2024, maar wordt al langer gebruikt. Naar het lijkt is het in juni 2023 bijvoorbeeld toegevoegd aan Studentenwoordenboek.nl. Het online woordenboek plaatst er dit sprekende citaat bij: “De bitterballetjes liggen te dobberen in de vetvijver.” Influencer Manon van Happen bezigt het begrip veelvuldig op haar accounts over de wondere wereld van de frituur. Op het blog van businessglossy Quote werden vetvijver en vetvijververwennerij in september 2024 vermeld in verhaal over een nieuwe snackmerk. Woordoord: TikTok @hoevetterdebetter, Manon van Happen.
Vleesvelden – “De oneindige vleesvelden van Amerika laten me verbijsterd achter,” schrijft Renate van der Bas. In haar column bespreekt ze een aflevering van Food for thought van fotograaf Kadir van Lohuizen en regisseur Doke Romeijn. “De beelden van de Texaanse eendagskalfjes sneden door de ziel. Net ter wereld gekomen op een immense dorre vlakte, worden ze meteen bij hun moeders weggehaald,” aldus Van der Bas in haar typering van de eindeloze vleesvelden. Woordoord: dagblad Trouw, 9 april 2024.
Voedselalarm – Met alle alarmerende berichten over klimaatverandering en misoogsten, terugroepacties van supermarkten en vermeend schadelijke effecten van bewerkt voedsel, klinkt het als een term die lang bestaat. Heel beperkt is hij eerder gebruikt. Zo loopt veelvuldig gebruik op de website Inspanje.nl in het oog. Maar oktober 2024 markeerde de doorbraak van voedselalarm. Tientallen dagbladen sloegen in hun koppen en berichtgeving voedselalarm naar aanleiding van de bacteriologische besmetting met E.coli bij McDonald’s en andere fastfoodrestaurants in de VS. Woordoord: Brabants Dagblad, De Morgen, De Stem, Eindhovens Dagblad, Het Nieuwsblad en andere kranten, oktober 2024.
Voorspeldel, voorspel-del – “Onze drijvende kracht achter de EK-voorspellingen,” aldus cafetariaformule Kwalitaria. Voorafgaand aan wedstrijden van het Nederlands elftal op het Europees kampioenschap voetbal, plaatst Kwalitaria op TikTok veelbekeken video’s met in de hoofdrol twee bakmandjes met frikandellen. Boven het ene mandje de vlag van Nederland, boven het andere mandje de vlag van de komende tegenstander. Het land met het mandje waarin de frikandel het eerste komt bovendrijven, is de geprognotiseerde winnaar. Voorspelling met een frikandel als voorspel dus. Woordoord: video’s van Kwalitaria op TikTok, juni en juli 2024.
Worstengrootje – Met het Brabantse worstenbroodje is van alles aan de hand. Hij wordt hipper, halal, haute culinair en soms gelardeerd met toppings. De bekende banketbakker-patissier Robèrt van Beckhoven componeerde voor carnaval een XL-worstenbroodje (of worstenbróód?). Hij is twee keer zo groot als het reguliere worstenbroodje, dus noemde Robèrt zijn creatie worstengrootje. Woordoord: column Thomas Verbogt in De Gelderlander. Verbogt oordeelt “Jammer die woordspeling”, februari 2024.
Meer eetwoorden: Eetwoord van het Jaar 2023
Foto: Shutterstock, Jiri Hera