Wie bedacht patatje oorlog? De Fritorische Faculteit ging op zoek naar de herkomst van dit frietgerecht.
De uitkomst van het onderzoek is door fritoricus Ubelski wereldkundig gemaakt op TikTok. Hier bekijk je het video-referaat van één minuut, hieronder lees je de longread.
1. Fritorisch onderzoek
Wie is de bedenker van patat oorlog? Als fritoricus Ubelski ben ik op onderzoek gegaan naar de uitvinder van deze wonderlijke friettopping van mayo, satésaus en gesnipperde uitjes. Dankzij een eerdere video over patatje oorlog heeft de uitvinder zich gemeld.
2. Overtuigend verhaal?
Patat met pindasaus, mayo of fritessaus en gesnipperde uitjes. Dat is in de meeste snackbars oorlog. Wie het bedacht? Ik moest je het antwoord schuldig blijven. Al is één bron misschien géén bron, Amsterdammer Dick Beishuizen meldde zich bij mij met een overtuigend verhaal.
3. Waar gebeurt het?
Dick uit Amsterdam Tuindorp is nu 66 jaar. Als hij ongeveer 15 is, rond 1976 ofwel de “periode 1975-1977”, komt hij regelmatig bij Snackbar 2000 aan het Zonneplein. Achter de vitrine werkt dan Robbie, een oude schoolvriend van Dick.
4. Wat bestelt Dick?
Dick heeft eens zin in wat anders. Dus zegt hij tegen Robbie: “Ik wil graag een patat met mayonaise, satésaus, een klein beetje mosterd en wat uitjes.” Mosterd is destijds nog een bekende combi met friet.
5. Kelere Dick?
Kameraad Robbie zegt tegen Dick als hij de bestelling over de toonbank overhandigt: “Kelere Dick, dat lijkt wel oorlog!” Dick vertelt mij dat het eerste patatje oorlog inderdaad ‘een hele kledderzooi’ was.
6. Hoe gaat het verder?
Nee, de mosterd past niet echt goed bij het gerecht. Maar de patat met mayonaise, satésaus en uitjes wordt snel een hit in Snackbar 2000 en omstreken. Dick bedacht dus het gerecht, vriend Robbie de naam.
7. Wat schrijft Het Parool?
Vanuit Amsterdam-Noord verovert patatje oorlog de hoofdstad. In 1985, negen jaar later dus, schrijft Het Parool er als eerste over. “Ik snap niet hoe het kan, maar het smaakt verrukkelijk,” aldus dagblad journaliste Irene Ypenburg.
8. Wat schrijft Ypenburg verder?
Verslaggeefster Irene Ypenburg bestelt het gerecht bij snackbar Constantijn in Amsterdam. Haar volledige ervaring: “Ze gooien welgemoed een plens mayonaise en een berg satésaus door elkaar heen over je patat. Vol angst neem ik een hap. Maar het is lekker! Héérlijk zelfs. Ik snap niet hoe het kan, maar het smaakt verrukkelijk.” Kennelijk is in dit geval geen sprake van gesnipperde uitjes bij de patat oorlog.
9. Welke snackbar?
Overigens wist Dick niet meer hoe de snackbar precies heette waar hij zijn portie patat bestelde. Wel zegt Dick hierover: “Mijn neef zegt: dat is Kees geweest! Maar of de snackbar van Kees een naam had, weten we niet. Misschien was het gewoon Snackbar Zonneplein of Snackbar Kees. Er staat mij ook iets bij met 2000 in de naam. In elk geval was Kees gewoon een begrip. Iedereen wist wat je bedoelde als je zei dat je effe bij Kees een patatje ging halen.”
10. Naast de bakker?
Ik wil de naam van de snackbar weten en doe een belrondje. De bewuste snackbar zat naast de bakkerij die nog altijd gevestigd is op Zonneplein 1. Het Historisch Archief Tuindorp Oostzaan brengt helemaal uitkomst.
11. Onder de poort?
De cafetaria van Kees en zijn vrouw heette Snackbar 2000, maar bestaat al lang niet meer. Hij zat vlakbij de poort die toegang biedt tot het markante plein in het tuindorp in Amsterdam-Noord. Een foto van het stadsarchief Amsterdam laat zien dat de snackbar inderdaad strak tegen de poort aan zat.
12. Welk steunbewijs is er?
In negen, tien jaar tijd volgend op de eerste bestelling is patat oorlog in Amsterdam een fenomeen geworden. Dit blijkt ook uit de publicatie in Het Parool. Dat patat oorlog vermoedelijk een Randstedelijk fenomeen was, had ik al eerder via een zoektocht in publicaties op Delpher.nl ontdekt.
13. Niet uit de frietregio’s dus?
Van oudsher zijn met name Limburg en Noord-Brabants de traditionele frietprovincies van ons land. In Maastricht en Breda werd al in de jaren 1860 patates frites verkocht. Omdat in vroege publicaties eigenlijk nooit ‘friet oorlog’ werd geschreven, waren Limburg en Noord-Brabants al vrijwel uitgesloten als broedplaats van patat oorlog.
14. Is Dick dus de uitvinder?
Ik houd het erop. Dus kunnen we zeggen: in of rond 1976 wordt bij Snackbar 2000 aan het Zonneplein in Amsterdam Tuindorp door Dick Beishuizen de eerste patat oorlog besteld, een naam die is bedacht door Robbie, de dienstdoende frietbakker.
15. Wie is Robbie?
Voor aanvullende gegevens kan wellicht Robbie nog zorgen. Al was deze frietbakker van dienst in Snackbar 2000 een schoolkameraad van Dick, de achternaam moet Beishuizen schuldig blijven. Graag komt de Fritorische Faculteit in contact met Robbie om zijn patat oorlog herinnering op te tekenen.
16. Wie is Kees?
Wellicht kunnen ook de toenmalige snackbareigenaar Kees en zijn vrouw (vermoedelijke naam: Sandra) dit fritorische onderzoek verder helpen.
Fritorische Faculteit: TikTok-fritoricus
Headerfoto patat oorlog: Shutterstock, Sergii Koval.